ЦIыкIуи ини музеим къычIахьэрэм шъхьэкIэфэныгъэ фишIэу, пкъыгъоу чIэлъмэ яхъишъэ къыфеIуатэ.
УзэрэчIахьэу апэрэ дэпкъ тхыгъэм унаIэ тыриуегъадзэ. Ащ хьарыф такъыркIэ итхагъ ацIэхэр: Хъоткъо Хъызыр, поселкэм ипащ, зигулъытэ апэ къыхьыгъэу музеим изэхэщэн, изэгъэкIун, иугъоин дэлажьэрэр; Королев Виктор, инаучнэ консультатыгъ.
Музеим чIэлъ пкъыгъохэр къафэзыщэигъэхэм ацIэхэр къызэлъыпчъыгъэх.
Сыд фэдэ IофшIэни егъэжьапIэ горэ фэхъу. Апэрэ пкъыгъоу Заремэ угъоиныр зэрэригъэжьагъэр, ар къызщигъотыгъэр? Сыдэущтэу ыгу къэкIыгъа кIиугъоенхэр? Сыда ахэмэ мэхьанэу аритыщтыгъэр?
Мы упчIэмэ яджэуап къыщежьэ БжыхьэкъоекIэ еджапIэу №12. Пионервожатэу Iоф ышIэщтыгъэ. А лъэхъаным сабыйхэр игъусэхэу гъучIхэр къаугъоищтыгъэх, зэнэкъокъущтыгъэх нахьыбэ къэзыугъоирэр. ЯмыщыкIэгъэжьэу губгъом ратэкъожьыгъэ зэтеухъумагъэ горэм самоваррэ щыуанжъыерэ къыщагъотыгъагъ. Лъэшэу ащыгушIукIыгъэх. Сабыйхэу зэхащагъэхэм «Тызэкъот» афаусыгъ, ягущыIэ пытагъ «Тызэкъотмэ тылъэш».
Зэнэкъокъу зэфэшъхьафыбэ зэхищэщтыгъ. Iэмэ-псымэу адыгэмэ агъэфедэщтыгъэхэр аугъоищтыгъэх. Адыгэ шэн-зэхэтыкIэхэм якъэухъумэн, сабыйхэм ахалъхьанхэм дэлажьэщтыгъэ, еджапIэми музей къыщызэIуехы. Ячылэ гупсэ ицIыф пэрытхэм, заом хэлэжьагъэхэм яхьылIагъэу бэ къыугъоигъэхэр. УпчIэжьыгъоу, IэпыIэгъу шъхьаIэу ащ иIагъ еджапIэм ипащэу Шъоумыз Светланэ. Зэнэкъокъоу районым, республикэм щызэхащэрэм яIофшIагъэхэр щыхагъэунэфыкIыщтыгъэх, грамотэхэр, шIухьафтынхэр къафагъэшъуашэщтыгъэх. Заремэ «Почетный работник общего образования РФ» къыратыгъ.
Джы Iоф зыщишIэрэ музеим ихъишъэ, меотмэ ялъэхъан щегъэжьагъэу, чIыгу чIэгъым илъэс пчъагъэрэ чIэлъыгъэхэу къагъотыжьыгъэхэ пкъыгъо зэфэшъхьафхэм яхъишъэкIэ къырегъажьэ къэIотэныр.
Iэмэ-псымэ зэфэшъхьафхэу адыгэмэ агъэфедэщтыгъэхэр зэготых: тхъуалъэр, Iалъэр, бжъалъэр, кушъэу сабыир чъые IэшIум зыщесыщтыгъэр. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэмэ къарыкIрэ сабыйхэр мы чIыпIэм щызэрэгъэгущыIэх. Пкъыгъомэ апылъ хъишъэм зыIэпещэх. Джэныкъо машIоми къыгъэфабэхэу къыщэхъу. ГущыIэжъхэр кIэкIэу къэIуагъэхэу, мэхьэнэ куу зэряIэм кIэлэцIыкIумэ гу лъарегъатэ. Кушъэ орэдхэм арегъэдэIух. ЯзэIукIэгъухэр пшысэ дах. Ащ къыкIэлъэкIо адыгэ саехэр, тэтэр паIоу илъэсишъэм ехъу зыныбжьыр, тхыпхъэхэр, адыгэ пхъашхэр, адыгэ пщынэхэр.
Инэм еджапIэм яеджакIохэм якIэлэегъаджэхэр ягъусэхэу зэхищэрэ зэIукIэгъум къырегъэблагъэх. ЯшIэ щыхагъахъо зэошхоу блэкIыгъэм псэемыблэжьэу щызэуагъэхэм афэгъэхьыгъэ сурэтхэм, тхылъхэм МэшIолыгъуаем къыхэкIыжьыгъэ пкъыгъохэм атеIабэх, зэхашIэ хьэзабэу хэлэжьагъэхэм алъэгъугъэр, лIыгъэу щызэрэхьагъэм рэгушхох.
Заремэ къеIуатэ: «Заор заухыгъэр илъэс 70-м къехъугъэми иджэрпэджэжь макъэ джыри къытлъэIэсы. БэмышIэу музеим къычIэхьэгъэ лIы хэкIотагъэм, заом хэлэжьагъэмэ ясурэтхэр зэпиплъыхьэзэ, зыфэмыщыIэу мэкъэ лъэшкIэ къыIуагъ: «Батя! Мой батя молодой! Инэм еджапIэу №2 я 4-5-рэ классым сыщеджэзэ сятэ исурэт закъоу тиIагъэр еджапIэм ястыгъагъ. Ар мары, дэпкъым пылъагъэмэ ахэт Горбанчук Степан. Ятэ исурэтэу еджапIэм аритыгъагъэр естыжьыгъ. Ежь ыцIэр Горбанчук Владимир (полковник в отставке, авиация). Ятэ инэпэеплъ зэрэIэкIэхьажьыгъэм щыгушIукIэу, рыгушхоу музеим зэрэчIэлъыми чIэкIыжьыгъ».
Колхозыр, совхозыр, былым пчъагъэ зыщаIыгъыщтыгъэ фермэр, чырбыщыр зыщашIыщтыгъэ заводыр, ахэм хьалэлэу ащылэжьагъэхэр. Мыхэмэ афэгъэхьыгъэ угъоигъэхэри макIэп.
Виктор Королевым янэ иIэпэщысагъэхэу къаритыжьыгъэхэм ащыщых хъэцыкоефэкIыр (1898 илъ.), зэрэхъэщтыгъэ Iуданэхэр, ыхъыгъэ Iэнэтехъор, остыгъэ шъхьарыхъор, пхъэкIышъом хэшIыкIыгъэ къэмлан зэфэшъхьафхэр, пхъэм хэшIыкIыгъэ утыр (рубель), къошынхэр. Ари зыгъэлъэгъон гъэшIэгъон.
Джы тинепэрэ мафэхэм тызэрэгушхорэ тицIыф гъэсэныгъэм, медицинэм, культурэм, спортым ипэрытхэр.
Музеим чIэлъ пкъыгъохэр къэпчъыгъуай. ЗэIукIэгъухэм темэ зэфэшъхьафэу къащиIэтхэрэм ахэмэ ащытырахыгъэ сурэтхэм, папкэ зэмлIэужыгъоу зэгъэфагъэхэм Заремэ иIофшIакIэ лъытэныгъэ фашIэу къыфагъэшъошагъэ грамотэхэм, шIухьафтынхэм къыраIотыкIы иIофшIакIэ зэрэщысэтехыпIэр. Бэ хьакIэу къыфакIохэрэр музеим. Ахэр щыщых Иорданием, Турцием, Израиль, тилъэпкъэгъух.
Бэрэ игугъу пшIыни нахьи, зэ плъэгъуныр нахь дэгъу. Ау зэ плъэгъумэ тимузей, зэгъэфагъэу, адыгэ жабзэ шъабэкIэ, дахэкIэ илъэпкъ ихъишъэ узIэпищэу Заремэ къыIуатэрэм уедэIумэ, уемызэщэу, учIахьэ пшIоигъо зэпытэу укъычIэкIыжьы.
Цушъхьэ Гощэхъурай